Os sacrosantos sapoconchos galaicos están a desaparecer.

"O home absurdo é o que non cambia nunca"- Georges Benjamin Clemenceaus- (1841-1929)- Médico, xornalista e político francés.

Houbo un tempo no que a maior parte dos ríos e zonas húmidas da Gallaecia estiveron habitadas por unha especie de tartaruga de auga doce, o sapoconcho común ou europeo (Emys orbicularis), a día de hoxe, a especie sobrevive en contados puntos das provincias de Pontevedra e Ourense, Zamora e Norte de Portugal, ameazado pola persecución directa por parte do home, as especies invasoras e a alteración do seu hábitat natural.

Especie amplamente coñecida polos pobos do Noroeste ibérico, que lle otorgaban propiedades máxicas e relixiosas. A lenda conta que os sapoconchos eras sapos ou píntegas moi vellas ás que se lle endurecía a pel até o punto de crear unha cuncha. No tocante á relixión, a carne do sapoconcho, coma otras provintes dos meios acuáticos, estaba considerada apta para o consumo humano durante as vixilias da coresma. Asemade, en certas bisbarras os sapoconchos eran introducidos en fontes e pozos de auga como meio para potabilizar as augas para o consumo humano. De feito, aínda a día de hoxe, se atopan sapoconchos en minas de auga das provincias de Ourense e Pontevedra, temos constatada a presenza de exemplares nestas circunstancias en Ourense capital, en Dozón (Pontevedra) e en Chaves (Portugal).

Tendes asemade máis información sobre este feito en "Capitilo Cero", do xornalista Manuel Gago, que aborda o tema da tenencia de sapoconchos na Proba do Caramiñal.

Na actualidade o sapoconcho europeo (Emys orbicularis), é unha especie estrictamente protexida en todo o territorio peninsular. No tocante a Galicia, o sapoconcho está incluido no Catálogo Galego de Especies ameazadas coa categoría de "En Perigo de Extinción", e conta cun plan de recuperación propio, redactado e publicado hay xa uns cantos anos, que a día de hoxe aínda non ten sido desenrolado en tódolos seus puntos.

A tenor do publicado nos derradeiros tempos, nin sequera se coñecen todas a spoboacións que sobreviven da especie en Galicia. As tres que se coñecen, carecen na práctica de medidas efectivas de protección de garanticen a supervivencia da especie a medio e longo prazo. A poboación da provincia de Pontevedra parece a máis ameazada a nivel Galaico, e ten sufrido episodios de recheado de lagoas onde a especie se reproduce.

Parece necesario a implementación dun plan de conservación efectivo e ambicioso a nivel Galaico para a creación de novas poboacións reproductoras da especie e a consolidación das escasas poboacións que aínda sobreviven, puntos que sin ben foron especificados no correspondente plan de coservación, non foron desenrollados a día de hoxe.

Ferreiriño azul, un pequeno e curioso paxaro cotián.

"Ese precioso e necesario don do sentido común, que é o menos común dos sentidos" -Ramón Gomez de la Serna (1891-1963)- Escritor español.

Entonar o "mea culpa" é, habitualmente, un bon exercicio que te permite seguir avanzando na pescuda do coñecimento. Hoxe, que comezamos a andaina dun novo ano, propóñovos un exercicio de responsabilidade na divulgación desa parte indispensabel da nosa biodiversidade que forman as especies coñecidas como "comúns". Estas especies, frecuentemente abondosas, non son moitas veces tidas en conta, e non chaman a nosa atención, cegada por aquelas que debido á súa rareza, teñen un feixe de seguidores. Ocorre así que en coasións, unha parte importante do noso patrimonio natural pasa totalmente desapercivido perante aos ollos da maior parte da poboación.

A cotío, o noso andar diario vai parello ao voo das aves cotiáns, esas que discretamente, fan dos nosos hortos, dos nosos parques e xardíns, o seu fogar. A pouco que prestemos atencións a esas aves cotiás, atoparemos toda unha paleta de cores, toda unha partitura de notas musicais, que quizáis axudarán a facer o noso pasa máis doado.

Entre esas aves cotiáns atopamos ao ferreiriño azul (Cyansites caeruleus), un pequeno paxaro forestal, frecuente nas masas fragosas da nosa terra, pero tamén nas nosas alamedas, e zonas verdes das poboacións humanas máis urbanas. Debe o seu nome ao costume de martelar a comida co peteiro namentres a amarra cas gadoupas. Dun modo semellante a como o faría un ferreiro na forxa. Espallado por toda a área da Gallaecia, hoxe amósovos unhas imaxes desta especie na cidade de Zamora, provincia española que pertenceu ao territorio da antiga provincia romana da Gallaecia, e que agocha grandes maravillas naturais e históricas.