O sardón (Timon lepidus) o lagarto arnal a carón do Miño pontevedrés.

Sardón é un vernáculo utilizado para denominar ao lagarto arnal ou arnao (Timon lepidus) en certos puntos do Baixo Miño, este vernáculo é similar ao portugués sardão. O sardón é o maior lacértido da Gallaecia, e está amplamente distribuido pola nosa terra. En castelán recibe o nome de "lagarto ocelado" debido ás pintas azuis (ocelos) que a especie posúe nos costados. A cor xeral do corpo é verde.

Sendo o lagarto arnal un dos maiores réptiles da Galiza, e sendo como é esta terra propicia para al lendas e as hsitorias fascinantes, non nos sorprende nada que o lagarto teña no maxín popular un papel protagonista.  Popularmente o lagarto ven sendo asociado á figura masculina e a cobra á feminina, pola contra o lagarto ten sido secularmente considerado coma un inimigo das mulleres, con un bon número de lendas que tratan de demostrar a inquina que este réptil ten ao sexo feminino, sendo definido casi coma un animal misóxino. Nin que dicir ten que este tipo de crenzas carecen de calquera fundamento real. Asemade existe a crenza de que lagartos e cobras (homes vs mulleres) protagonizan un secular enfrontamento.

En certos lugares crese tamén que o lagarto amosa a presenza das cobras para que os homes as maten, de feito asegúrase que o feito de que o lagarto levante a cabeza cando está a asolearse é indicativo da presenza dun ofidio nas cercanías. Na Limia (Ourense) dise que cando se ve un lagarto a cobra non anda lonxe. este aparente enfrontamento entre lagartos e ofidios fai que en algúns puntos da xeografía galaica o lagarto fose un animal certamente apreciado.

O lagarto aparece tamén reflexado no refraneiro popular do país, un exemplo sería "En marzo saca a cabeza o lagarto, i en abril saca o resto".

O lagarto arnal é unha especie protexida no noso país coma todas as especies de herpetos, polo que a súa morte está penada pola lei, a pesares desta protección os lagartos poden chegar a ser eliminados a causa do medo que este grupo e vertebrados produce en cretas persoas. Asemade tamén ten sufrido os profundos cambios na paisaxe galaica, coma a eliminación sistemática dos muros de pedra, a plantación indiscriminada de monocultivos forestais, os atropelos nas estradas, as concentracións parcelarias, etc, etc.

Nas imaxes un sardón, fotografado no sur da provincia de Pontevedra en datas recentes, en actitude defensiva, coa cabeza erguida e a boca aberta. Os lagartos son totalmente inofensivos para o home, e escapan á menor oportunidade.

Lagarto arnal en Cíes, ocelados insulares.

O arquipélago das illas Cíes e un dos que forman o chamado Parque Nacional das Illas Atlánticas, composto por unha serie de illas e fondos mariños circumdantes a estas, próximos á súa vez á costa Atlántica galega. Coñecidas polos seus valores turísticos e naturais, son especialmente nomeadas as súas poboacións nidificantes de aves mariñas, de importancia internacional para certas especies. 

Sen embargo unha das grandes riquezas das illas atlánticas atópase nas súas singulares poboacións de herpetos (anfibios e réptiles), ailladas do continente dende hai séculos, amosan tácticas de supervivencia singulares, tanto no aspecto reproductivo como alimenticio, ou la súa morfoloxía.

Nas nomeadas illas Cíes, situadas na ría de Vigo,  e pertencentes administrativamente ao concello homónimo,  atopamos características climatolóxicas que favorecen especialmente ás poboacións de réptiles. Que si ben menos variadas en especies, acadan densidades altas debido principalmente á escaseza de precipitacións e ás temperaturas suaves anuais.

Unha das especies máis frecuentes do arquipélago é o lagarto arnal (Timos lepidus), feito que recorda en certo modo a outros arquipélagos atlánticos ricos en poboacións de grandes lacértidos. 

O lagarto arnal, chamado lagarto ocelado en castelán, pasa por ser o maior lacertido vivo do continente, de cor verdosa, debe o seu nome español ao feito de posuir ocelos (manchas circulares) nos costados. Estes ocelos, de cor azul, son especialmente visibles durante o período reproductor. En Cíes os lagartos arnais, amosan un comportamento especialmente manso, permitindo acercamentos maiores que as poboacións desta mesma especie habitantes das nonas continentais próximas. Sendo a súa alimentación tamén máis variada, admitindo máis tipos de alimentos, cunha maior proporción dos de orixe vexetal. Como en outros meios insulares, os lacértidos poden ser esenciais para a polinización e dispersión de certas especies vexetais.

A forestación ocorrida nas illas atlánticas durante a ditadura franquista, que primou o monocultivo forestal de piñeiros, eucaliptos e acacias nestes meios, debeu supor unha importante merma no hábitat dispoñible para as diferentes especies de herpetos do arquipélago, especialmente para certs réptiles, ao mermar considerablemente as áreas de asoleamento dispoñibles.

Nas imaxes, uns cantos arnais fotografados nas illas no pasado verán, recordos bucólicos de pasadas experiencias insulares, que moitos  de vós coñecedes.